ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ, ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ, ਯੂਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ-6 (ਐੱਨਐੱਫਐੱਚਐੱਸ/NFHS-6) ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਟ੍ਰੈਕਰ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਪਲਬਧ ਪੋਸ਼ਣ ਸਬੰਧੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਉਦੇਸ਼ਾਂ, ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਕਵਰੇਜ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਬਾਲ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਭਿੰਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ-6 (ਐੱਨਐੱਫਐੱਚਐੱਸ/NFHS-6) ਸਰਵੇਖਣ 3 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 1 ਅਕਤੂਬਰ, 2024 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ 806 ਪਰਿਵਾਰਾਂ, 766 ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ 120 ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿਕ ਨਮੂਨੇ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਅਲੱਗ ਉਲੇਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਪੋਸ਼ਣ ਟ੍ਰੈਕਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 34,619 ਰਜਿਸਟਰਡ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਰੀਅਲ-ਟਾਇਮ ਡੇਟਾ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 0-6 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ 2,700 ਬੱਚੇ, 6 ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ 3 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਰਗ ਦੇ 16,587 ਬੱਚੇ ਅਤੇ 3-6 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ 15,332 ਬੱਚੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ-6 (ਐੱਨਐੱਫਐੱਚਐੱਸ/NFHS-6) ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਟ੍ਰੈਕਰ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਉਦੇਸ਼ਾਂ, ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਕਵਰੇਜ ਅਤੇ ਡੇਟਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ-6 (ਐੱਨਐੱਫਐੱਚਐੱਸ/NFHS-6) ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿਕ ਘਰੇਲੂ ਸਰਵੇਖਣ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ, ਪੋਸ਼ਣ ਟ੍ਰੈਕਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ-ਅਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਜਿਸਟਰਡ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਰੀਅਲ-ਟਾਇਮ ਐਂਥਰੋਪੋਮੈਟ੍ਰਿਕ ਮਾਪ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਾਧੇ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਜਲਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਅਤੇ ਸਮਾਂਬੱਧ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਪੋਸ਼ਣ ਟ੍ਰੈਕਰ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਜਿਸਟਰਡ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਵਿਕਾਸ
ਨਿਗਰਾਨੀ, ਅਨੁਪੂਰਕ ਪੋਸ਼ਣ, ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸਲਾਹ, ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸਿਹਤ ਰੈਫਰਲ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕਸ਼ਮ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ 2.0 ਦੇ ਤਹਿਤ ਫਾਲੋ-ਅਪ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਯਾਸਾਂ ਨਾਲ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਪਹਿਚਾਣ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੋਸ਼ਣ ਸਬੰਧੀ ਨਤੀਜੇ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰੀ ਤਰਫ਼, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ-6 (ਐੱਨਐੱਫਐੱਚਐੱਸ/NFHS-6) ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਛੋਟੇ ਨਮੂਨੇ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਕਰਾਸ-ਸੈਕਸ਼ਨਲ ਸਰਵੇਖਣ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਤੀਬਰ ਕੁਪੋਸ਼ਣ (ਐੱਸਏਐੱਮ/SAM), ਦਰਮਿਆਨੇ ਤੀਬਰ ਕੁਪੋਸ਼ਣ (ਐੱਮਏਐੱਮ/MAM) ਅਤੇ ਘੱਟ ਭਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਨਮੂਨਾ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ-6 (ਐੱਨਐੱਫਐੱਚਐੱਸ/NFHS-6) ਵਿੱਚ ਨਮੂਨੇ ਲਈ ਲਏ ਗਏ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਬੱਚਿਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਜਦਕਿ ਪੋਸ਼ਣ ਟ੍ਰੈਕਰ ਕੇਵਲ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾ (ਆਈਸੀਡੀਐੱਸ/ICDS) ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਜਿਸਟਰਡ ਲਾਭਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਦਰਭਿਤ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਅੰਤਰ ਵੀ ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਪੋਸ਼ਣ ਸੰਕੇਤਕਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਰਬਾਦੀ (wasting) ਦੀ ਦਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ-6 (ਐੱਨਐੱਫਐੱਚਐੱਸ/NFHS-6) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ 22.8% ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੋਸ਼ਣ ਟ੍ਰੈਕਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ
3% ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ 0.93% ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਟੰਟਿੰਗ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ-6 (ਐੱਨਐੱਫਐੱਚਐੱਸ/NFHS-6) ਵਿੱਚ 19.0%, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੋਸ਼ਣ ਟ੍ਰੈਕਰ ਵਿੱਚ 29% ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਟ੍ਰੈਕਰ ਵਿੱਚ 10.28% ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਘੱਟ ਭਾਰ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ-6 (ਐੱਨਐੱਫਐੱਚਐੱਸ/NFHS-6) ਵਿੱਚ 31.6%, ਰਾਸ਼ਟਰੀ
ਪੋਸ਼ਣ ਟ੍ਰੈਕਰ ਵਿੱਚ 11% ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ 4.81% ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪੋਸ਼ਣ ਟ੍ਰੈਕਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਪੋਸ਼ਣ ਸੰਕੇਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਸੁਧਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪਰਿਣਾਮ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਅਨੁਪੂਰਕ ਪੋਸ਼ਣ, ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕਸ਼ਮ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ 2.0 ਦੇ ਤਹਿਤ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿਹਤ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ-6 (ਐੱਨਐੱਫਐੱਚਐੱਸ/NFHS-6) ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਟ੍ਰੈਕਰ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਸੂਚਨਾ ਸਰੋਤ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਲੱਗ ਉਪਯੋਗਤਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ-6 (ਐੱਨਐੱਫਐੱਚਐੱਸ/NFHS-6) ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਲਈ ਜਨਸੰਖਿਆ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੋਸ਼ਣ ਟ੍ਰੈਕਰ ਰੀਅਲ ਟਾਇਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਸਮਾਂਬੱਧ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਸਬੂਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਯਾਸਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
