ਬੌਧਿਕ ਅਸਮਰਥਤਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪੂਰੇ ਨਾਗਰਿਕ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਘਟਾਏ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਲੇਬਲਿੰਗ ਅਤੇ ਬੇਦਖਲੀ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵਿਅਕਤੀ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਏ ਹਨ।
ਅਪਾਹਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਜ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮਾਧਵੀ ਕਟਾਰੀਆ (ਆਈ.ਏ.ਐਸ.) ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬੌਧਿਕ ਅਸਮਰਥਤਾ (ਆਈਡੀ) ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਊਰੋਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟਲ ਕੰਮਕਾਜ ਦੇ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਤੇ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਧਾਤਮਕ ਕਾਰਜ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਖਣਾ, ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨਾ। ਦੂਜਾ ਅਨੁਕੂਲ ਕਾਰਜ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਚਾਰ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ। ਡੀ. ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਾਮੂਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੱਕ ਜੀਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ID ਦੇ ਕੁਝ ਆਮ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ, ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਜਣੇਪੇ ਦੌਰਾਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਸੱਟ, ਡੁੱਬਣ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੁਪੋਸ਼ਣ, ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਲਾਗ, ਲੀਡ ਵਰਗੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ, ਗੰਭੀਰ ਅਣਗਹਿਲੀ ਜਾਂ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ 22 ਸਾਲ ਦੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਆਈਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗੌਰਮਿੰਟ ਰੀਹੈਬਲੀਟੇਸ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਇੰਟੈਲੇਕਚੁਅਲ ਡਿਸਏਬਿਲਿਟੀ (ਜੀ.ਆਰ.ਆਈ.ਡੀ.), ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਬੌਧਿਕ ਅਪੰਗਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਟ੍ਰੇਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਸਮਾਜਿਕ, ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ, ਅਕਾਦਮਿਕ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ 495 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀ 35 ਸੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ GRIID ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲੇਅ ਗਰੁੱਪ, ਦੋ ਪ੍ਰੈਪਰੇਟਰੀ, 05 ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ, 04 ਸੈਕੰਡਰੀ, 06 ਪੀ.
ਦੋਨਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਬੱਚੇ ਡੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਮਰ 06 ਤੋਂ 25 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਦਾ I.Q 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦਾਖਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਪਕ ਮੈਡੀਕਲ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਦਾ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਢੁਕਵੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ, GRIID ਵਿਖੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਟਾਇਲਟ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਪਾਹਜ ਬੱਚਿਆਂ (ਪੁਰਸ਼) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 8-14 ਸਾਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਲਈ ਹੋਸਟਲ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਹੋਸਟਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਮਿਆਦ 4 ਸਾਲ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹੋਣ ਤੱਕ ਦੋ ਸਾਲ ਹੋਰ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਲਕੀ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਦਾਖਲੇ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੋਵੇ ਨਾ ਕਿ ਹਿਰਾਸਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਗਾੜ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਅਪੰਗਤਾ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ/ਪ੍ਰਚਾਰੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦਾ ਲਿੰਕ https://gmch.gov.in/mhi-0 ਹੈ।
ਐਨਜੀਓ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ ‘ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਰੀਹੈਬਲੀਟੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਮੈਂਟਲੀ ਚੈਲੇਂਜਡ’ (SOREM)-ਸੈਕਟਰ 36, ‘ਸਮਰਥ ਜੀਓ’-ਸੈਕਟਰ 15, ‘ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੋਰਟੇਜ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ’-ਸੈਕਟਰ 11।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, GRID ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਅਨਾਥ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਪਾਹਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਘਰ “ਆਸ਼ਰਿਆ” ਸੈਕਟਰ 47, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੈ।
