‘ਗਿਆਨ ਸੇਤੂ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ’ ਨੇ ‘ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ’ ਅਤੇ ‘ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ, ਸੈਕਟਰ-11, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ’ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਅੱਜ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸੈਮੀਨਾਰ ਹਾਲ ਵਿਖੇ 1965 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ, ਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜੀਆਂ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਦੇ ਗਏ ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ‘ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀਆਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਇਸ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ 1965 ਦੇ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ, ਅਪ੍ਰੇਸ਼ਨਲ, ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ, ਬਖਤਰਬੰਦ ਯੁੱਧ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਪਰਿਣਾਮ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਛੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਅਧਾਰਿਤ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ, ਸੈਕਟਰ-11 ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਰਮਾ ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਸੁਆਗਤੀ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ।
ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਕੇ.ਜੇ. ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਹਰਵੰਤ ਬਾਵਾ ਵੱਲੋਂ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1965 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਸਬੰਧੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਵਿਆਪਕ ਦਬਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜੀ.ਐੱਸ. ਬਘਿਆਨਾ ਨੇ “ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੁਸਾਹਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ” ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ, ਖੁਫੀਆ ਮੁੱਲਾਂਕਣਾਂ, ਰਣਨੀਤਕ ਗਣਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ।
ਦੂਸਰੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ “11 ਕੋਰ ਦੇ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ: ਡੋਗਰਾਈ ਅਤੇ ਅਸਲ ਉੱਤਰ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ” ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 11 ਕੋਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੜਾਈਆਂ, ਰਣਨੀਤਕ ਕਾਰਵਾਈ, ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਬਖਤਰਬੰਦ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਤਾਲਮੇਲ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸੰਧੂ ਨੇ “ਪਹਿਲੀ ਕੋਰ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਬਖਤਰਬੰਦ ਯੁੱਧ” ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਿਆਲਕੋਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਖਤਰਬੰਦ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਜੇ.ਐੱਸ. ਚੀਮਾ ਨੇ “ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ (Stalemate) ਜਾਂ ਜਿੱਤ?” ਵਰਗੇ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਹਿਮ ਸਵਾਲ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਬਾਰੇ ਚਲ ਰਹੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵੀ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਿਆ।
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਉਮਰਾਓ ਸਿੰਘ ਨੇ “ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਪਹਿਲੂ” ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮਾਹੌਲ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੱਠਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਆਪਕ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।
ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਕਰਨਲ ਜੀ.ਐੱਸ. ਬੇਦੀ ਨੇ “ਯੁੱਧ: ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ” ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਬਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਨਾਗਰਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਘਰੇਲੂ ਮਨੋਬਲ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਫ਼ੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਟਕਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਬਲਕਿ ਸਮਕਾਲੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸੋਚ, ਫ਼ੌਜੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਬਕ ਸਿੱਖਣ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਇਸ ਸੈਮੀਨਾਰ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਯੁਵਾ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੀਨੀਅਰ ਫ਼ੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਧਿਐਨ, ਫ਼ੌਜੀ ਤਜ਼ਰਬੇ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਸਮਝ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਲਮੇਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਇਆ।
ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ, ਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜੀਆਂ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਾਹਰਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਆਯੋਜਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਆਭਾਰ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ।
ਸੰਸਥਾਗਤ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਰਾਹੀਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅਧਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ:
ਗਿਆਨ ਸੇਤੂ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ (Gyan Setu Think Tank)
ਵੈੱਬਸਾਇਟ: gyansetuthinktank.org
ਈਮੇਲ: info@gyansetuthinktank.org
ਗਿਆਨ ਸੇਤੂ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ ਬਾਰੇ
ਗਿਆਨ ਸੇਤੂ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ ਰੱਖਿਆ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਰਣਨੀਤਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਜਨ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਮੰਚ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਰਥਕ ਅਤੇ ਤੱਥਪਰਕ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਗਤ, ਫ਼ੌਜ ਸਮੁਦਾਇ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸਹਿਭਾਗਿਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
