ਅੱਜ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਅੰਗ ਰਾਹੀਂ ਰਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਘੰਟੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੇ ਢੱਕਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮਹਿੰਗੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਬੋਤਲ ਦਿਖਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ’ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ‘ਟੱਲੀ’ ਦੇ ਦੋ ਅਰਥ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਸਨ—ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਧੁੱਤ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਘੰਟੀ ਜਾਂ ਕਾਲ ਬੈੱਲ ਵਜਾਉਣਾ।
ਇਸ ਬੋਤਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ IGI ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ’ਤੇ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਥਿਤ ਕਸਟਮ ਡਿਊਟੀ ਵਿਵਾਦ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਫਰਾਂਸ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਪਈ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਸਿਆਸੀ ਸੁਨੇਹਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਬੋਤਲ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ‘ਟੱਲੀ’ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰਾਹੀਂ ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੈਲੀ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣਾ ਸੀ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਕਥਿਤ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਤੈਅ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
‘ਘੰਟੀ’ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੀਜੀਪੀ, ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਬੀਰ ਘੁੰਮਣ ਸਮੇਤ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕਰਕੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਿਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਕਸੂਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰੀ, ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਵਿਅੰਗ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਿਆਸੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਤੱਕ ਕਥਿਤ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੈਸਾ ਪਹੁੰਚਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬਿੱਟੂ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਸੁਨੇਹਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ: ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਬੋਤਲ ਸਿਰਫ਼ ਹਾਸਾ-ਮਜ਼ਾਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਕਥਿਤ ਵਿਹਾਰ, ਸੂਬੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਥਿਤ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ।
‘ਟੱਲੀ’ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਇਆ। ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕਤਾ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਕਾਨੂੰਨ-ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
